close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej
  • KONSTANTY JELSKI

  • Urodził się w wiosce Lada w Guberni Mińskiej Imperium Rosyjskiego (aktualnie Białoruś). Jego ojciec – Michał – kapitan wojsk Księstwa Warszawskiego ożeniony był z Klotyldą z Moniuszków, siostrą Stanisława Moniuszki.  Po ukończeniu gimnazjum w Mińsku w 1853 roku podjął studia medyczne w Moskwie. Po trzech latach przerwał je, by przenieśc się  do Kijowa, gdzie w 1856 roku rozpoczął studia przyrodnicze. Ukończył je w 1860 roku. Dwa lata później na podstawie pracy malakologicznej uzyskał stopień magistra. Po zakończeniu studiów pracował, jako konserwator, opiekując się kolekcjami Gabinetu Zoologicznego Uniwersytetu św. Włodzimierza w Kijowie. Właśnie w Kijowie uzyskał tak doskonałe wykształcenie przyrodnicze, w tym i z zakresu podstaw geologii.

    Kiedy w 1863 wybuchło Powstanie Styczniowe, Jelski przekroczył granicę rosyjsko-turecką w Besarabia i udał się do Turcji. Dzięki pomocy Polaka o nazwisku Wolski został zakontraktowany przez rząd turecki i przydzielony do realizacji projektu kartografii zasobów geologicznych tego kraju.

    W 1865 roku przyjechał do Paryża, gdzie  nawiązał kontakt z pracownią zoologiczną profesora Deyrolle, dzięki któremu mógł zrealizować swoje marzenia o wyprawie w odległe kraje. Postanowił pojechać do Gujany Francuskiej i do Boliwii. Ponieważ nie mógł sam pokryć kosztów wyprawy uzyskał pomoc finansową od profesora Deyrolle zobowiazując się w zamian do przesyłania mu  kolekcji chsząszczy.

    W Gujanie Francuskiej spędzil 4 lata zbierając okazy przyrodnicze i dzięki listom polecającym z Paryża pracował jako członek rządowej misji sanitarnej i aptekarz marynarki. Po roku pobytu w Gujanie Francuskiej Konstanty Jelski podjął się dodatkowej  pracy zarobkowej, ucząc w Kajennie botaniki i upraw rolnych, co mu pozwoliło na utworzenie własnej suszarni roślin. Jednak większość czasu poświęcił ptakom. Zgromadził dużą kolekcję oraz interesujące informacje ornitologiczne, które wysyłał do Paryża, a od 1967 roku również do Gabinetu Zoologicznego w Warszawie, od kiedy to hrabia Konstanty Branicki zaczął  wspierać finansowo badania Jelskiego.

    Jednak trudne warunki życia przez długie wyprawy po dżungli oraz brak właściwego odżywiania zaczęły niekorzystnie odbijać się na zdrowiu Jelskiego co spowodowało, że przez miesiąc kurował się we francuskiej stacji misyjnej nad rzeką Oyapock, po czym zdecydował się w 1869 roku na wyjazd do Boliwii. W trakcie tej  podróży  poznał inżyniera Edwarda Habicha, który właśnie udawał się do Limy.  Jelski zamierzał zawitać na krótko do Limy, aby spotkać się osobiście z wybitnym przyrodnikiem włoskim Antonio Raimondi, który tamże pracował od wielu lat. W rezultacie nawiązał przyjacielskie stosunki z polskimi inżynierami i poznawszy okolice Limy znalazł dużo nieznanych mu egzemplarzy fauny i flory, które zainteresowaly go i już nie pojechał do Boliwii, a jego pobyt w Peru przeciagnął się na prawie 10 lat. Jelski wysyłał do Gabinetu Zoologicznego w Warszawie liczne zbiory zoologiczne i botaniczne jak np. 300 gatunków pająków, natomiast do Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie bogatą kolekcję skał krystalicznych zebranych ze wzgórz wybrzeża peruwiańskiego. Odkrył wiele gatunków nieznanych ptaków, które w swej nazwie łacińskiej noszą jego nazwisko jak dwa z rodziny barwnych kolibrów „Thalurania jelskii” i „Mettalura jelskii” oraz z rodziny garncarzowatych  „Upucerthia jelskii”. Odkrył także gryzonia z rodziny pakaranowatych “Dinomys branickii”, któremu w nazwie dodał nazwisko swego sponsora.  Od 1873 roku pracował w Limie na stanowisku przyrodnika, a póżniej kustosza zbiorów przyrodniczych, które  gromadził Antonio Raimondi w celu utworzenia Muzeum Przyrodniczego w Limie. To stanowisko zaabsorbowało Jelskiego w pracy na rzecz tego muzeum. Dlatego poprosił hrabiego Branickiego, aby wysłał osobę, która mogłaby kontynuować pracę, którą realizował dla niego. Jego następcą był Jan Sztolcman, któremu Jelski przekazał całą potrzebną informację do dalszej pracy.

    Około 1880 roku Jelski wrócił do Polski i zamieszkał w Krakowie. Podjął pracę w Komisji Fizjograficznej Akademii Umiejętności i został oficjalnym kustoszem Muzeum Fizjograficznego. Muzeum obejmowało obok zbiorów zoologicznych także zielnik i bogate materiały geologiczno-paleontologiczne. Jako kustosz trudnił się porządkowaniem i konserwowaniem zbiorów muzealnych. 

     W 1986 roku ożenił się ze swoją kuzynką Heleną Korsak.

    Konstanty Jelski zmarł 26 listopada 1896 roku w Krakowie.

    Znaczenie prac naukowych prowadzonych przez Jelskiego zarówno w Gujanie jak i w Peru było nadzwyczajne. Gabinet Zoologiczny w Warszawie jak i inne instytucje w Polsce i Europie otrzymały niezliczone egzemplarze, które później zostały wykorzystane do dalszych badań naukowych przez zoologów takich jak Władysław Taczanowski, Hans Graf von Berlepsh, Jean Cabanis,  P.L. Sclater, Franz Steindachner, bracia Charles i René Oberthür i innych.

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: